Kennissessie verduurzaming onderwijs- huisvesting

Ruime belangstelling voor de kennissessie verduurzaming onderwijshuisvesting bij SWS De Leister Igge. BCN presenteerde de nieuwe tool School-Board.

Circa 30 belangstellenden waren op 26 maart aanwezig bij een kennissessie verduurzaming onderwijshuisvesting bij basisschool De Leister Igge in Opeinde. Deze school won als duurzaamste renovatieproject De Gouden Kikker 2019. Tijdens de sessie werd ingegaan op de businesscase die ten grondslag ligt aan dit project. BCN presenteerde het School-Board, een nieuwe tool die gemeenten en schoolbesturen realtime inzicht geeft in hun vastgoedportefeuille.
De kennissessie werd afgetrapt door Olivier Lauteslager, als programmamanager van Platform31 betrokken bij de programma’s Aardgasvrije Scholen & School Vol Energie. Hij ging in op actuele ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting. De opgave die op het onderwijs af komt is gigantisch. Veel van de 10.000 schoolgebouwen presteren energetisch erg slecht en dat zorgt voor exploitatietekorten. Daarnaast is het binnenklimaat ongezond en zijn veel scholen in onderwijskundig opzicht verouderd. Die problemen worden wel aangepakt, maar dat gaat veel te langzaam en het gebeurt niet goed genoeg, zegt Lauteslager. “We moeten toe naar energieneutrale, gezonde en flexibele gebouwen, die de helft kosten van wat er nu wordt betaald.”
 

Levensduurbenadering
Het doel van het Klimaatakkoord is dat alle schoolgebouwen in 2040 energieneutraal zijn. Dat kan met nieuwbouw. Maar ook door de gebouwen tijdens een verbouwing of renovatie, die tussen nu en 2040 ongetwijfeld een keer voorbij komt, meteen goed aan te pakken. Door bekostiging op basis van levensduurbenadering (Total Cost of Ownership, TCO) worden alle beschikbare geldstromen gebundeld en komt meer geld beschikbaar. Maar ook aan de kant van de bouwsector zal het nodige moeten veranderen. “Oplossingen moeten naar een hoger kwaliteitsniveau. Er moet een integrale oplossing komen voor het energieverbruik en een kwalitatief goed binnenklimaat.”

Clusteren
De overheid is bezig om routekaarten uit te zetten voor de energietransitie. Het hele scholenbestand wordt momenteel in kaart gebracht en geïnventariseerd. Vervolgens wordt bepaald wat er met elk schoolgebouw moet gebeuren om te voldoen aan de opgave van het Klimaatakkoord. Gemeenten leggen vervolgens in hun IHP’s (integrale huisvestingsplannen) vast hoe de schoolgebouwen worden aangepakt. Lauteslager beschouwt deze versnelling vooral als kans om scholenbouw en -renovatie te professionaliseren en industrialiseren. Door projecten te clusteren krijgen bouwers de kans om te werken aan standaardisatie. “Als je als bouwer tien of twintig scholen mag bouwen, heb je de kans om met innovaties geld terug te verdienen. Als je telkens maar één project doet, loont dat niet en begin je er niet aan.”
 
Koplopers
Er is wetgeving in de maak die deze ontwikkelingen stimuleert. Ten eerste wordt renovatie gelijkgesteld aan nieuwbouw, ook wat betreft bekostiging. Ten tweede wordt het verplicht IHP’s elke vier jaar te updaten, met een doorkijk naar de komende zestien jaar. Ten derde wordt er een kenniscentrum voor maatschappelijk vastgoed ingericht om de ervaringen van koplopers te delen. Lauteslager erkent dat het veel tijd kost om nieuwe bouw- en financieringsconcepten bij alle gemeenten en schoolbesturen in Nederland uitgelegd te krijgen. Hij roept voorlopers en geïnteresseerde besturen en gemeenten op om zich te melden en initiatief te nemen. “Door te laten zien dat het kan, zoals hier bij De Leister Igge, neem je de rest van Nederland als het ware op sleeptouw.”
 
School-Board
Aeijolt Keuning van BCN en Michiel Brinksma van Blue Mountain presenteerden vervolgens het School-Board. Dat is een dashboard dat door beide bedrijven is ontwikkeld om gemeenten en schoolbesturen een beter inzicht te verschaffen over hun vastgoed. Keuning: “Wij zijn thuis in onderwijshuisvesting en goed in het adviseren over lange termijn huisvesting, huisvestingsplannen en dergelijke. Maar we willen graag een meer dynamische vorm. Van rapport naar dashboard, zodat het realtime meer waarde krijgt.”

Onafhankelijke tool
Blue Mountain ontwikkelt business intelligence. Data wordt eerst omgezet naar informatie, dan naar kennis en uiteindelijk kan er op basis van die kennis actie worden ondernomen. Het bedrijf doet dat al jaren voor woningcorporaties. Michiel Brinksma: “Wij zien grote overeenkomsten tussen corporaties en de scholenwereld. Beide worstelen met een enorme berg data en er is vertwijfeling over wat je daarmee moet. Daar hebben wij voor de corporaties een product voor gemaakt en nu ook voor de scholen. Het is een onafhankelijke tool, eenvoudig van opzet en generiek ontwikkeld.”
 
Inzicht
Het School-Board staat formeel los van BCN Groep en mag gratis worden gebruikt. Tijdens een kleine live demonstratie werd duidelijk dat het dashboard veel inzicht verschaft over leerlingprognoses, bezettingsgraden van schoolgebouwen, energiekosten en overschotten/tekorten in de exploitatie. De initiatiefnemers hopen dat het School-Board een rol gaat spelen in het verduurzamen van de schoolgebouwen. Aeijolt Keuning deed een oproep aan de aanwezigen om te helpen het dashboard verder te ontwikkelen door de gegevens van al hun scholen in het systeem in te voeren. “Als er substantieel data is ingevoerd zal het dashboard zijn waarde gaan bewijzen, en dan kun je ook gaan benchmarken. Dus help ons het School-Board verder te ontwikkelen.”
 
Businesscase De Leister Igge
In de zomervakantie van 2018 is De Leister Igge in 7 weken tijd gerenoveerd van een verouderde, versleten basisschool uit 1970 tot een toekomstbestendig, energieneutraal kindcentrum. Bijzonder aan het project is de businesscase, die vanuit het gedachtegoed van TCO is opgesteld. BCN Groep heeft de samenwerking tussen de gemeente, het schoolbestuur en marktpartij Meerbouw Rotterdam gefaciliteerd. Senior Manager Inko Tien van BCN en beleidsadviseur Yvonne Hofstee van de gemeente Smallingerland gingen wat dieper in op het proces om tot een succesvolle business case te komen.
Geïntegreerd prestatiecontract
De doelstelling van de renovatie was drieledig: een onderwijskundige upgrade van de school, gasloos en een goed binnenklimaat. Daarnaast was er de wens om een IKC te worden. Er is bewust gekozen voor een levensduurverlenging van 40 jaar. De school moest onderwijskundig en wat betreft gebouwkwaliteit klaar zijn voor de toekomst. Inko Tien: “Bij een prestatieovereenkomst is het proces anders dan we gewend zijn. Voortdurend is vanuit het TCO-beginsel nagedacht over ‘wat kost het?’ en ‘Waar moeten we dekking vinden?’ Belangrijk was ook het vraagstuk welk commitment het schoolbestuur en gemeente aangaan, met elkaar maar ook met de marktpartijen. Uiteindelijk zijn we daar samen heel goed uitgekomen.”
Het resultaat is een geïntegreerd prestatiecontract inclusief ontwerp, uitvoering en onderhoud. Het project is bekostigd door de gemeente en het schoolbestuur. Beide hebben ongeveer de helft bijgedragen. De bijdrage van het schoolbestuur is geleend door de gemeente en zal in de komende 20 jaar uit de MI-vergoedingen worden afgelost. Yvonne Hofstee: “Wij hebben vooraf afgesproken dat het project € 1850 per vierkante meter mocht kosten. Dat hebben we zo goed als gehaald, dus wij zijn erg tevreden. Het gebouw ziet er als nieuw uit, ik geef het een cijfer 9.”
 
 
Inspiratie
De kennissessie was bedoeld om scholen en gemeenten te inspireren om hun scholenbouw en -renovatie ook op een innovatieve manier aan te pakken. BCN Groep kan hen daarbij ondersteunen. Gezien de enthousiaste reacties van het publiek is dat uitstekend geslaagd. De meeste aanwezigen namen de tijd om het gerenoveerde schoolgebouw te bekijken en bleven na afloop geruime tijd napraten.